Dit evenement is allereerst tot stand gekomen omdat bij mij (Kirsten) onderstaande doelgroep al jaren door mijn hoofd spookt door ervaring in familiare kring. Vanuit deze gebeurtenis blijkt dat niet alle kinderen schadevrij uit bepaalde situaties komen. De aandacht gaat vaak naar de desbetreffende zieke persoon in de familie. Kinderen die hiermee te maken hebben, worden vaak ‘vergeten’ maar dragen een enorme last of zorg met zich mee.  

Daarbij kwam het feit dat na onderzoek deze groep (bestempeld als jonge mantelzorgers of schaduwkinderen) groter bleek te zijn dan bedacht en er wordt eigenlijk relatief weinig voor deze kinderen gedaan. Terwijl zij het zo hard nodig hebben.

Het doel van deze dag

Een kind tijdens deze dag gewoon even kind laten zijn. Een dag zonder stress of zorgen, een dag waarbij het kind alle aandacht krijgt, een dag waar het kind gezien en gehoord wordt, een dag waar het kind zijn/haar gevoel mag en kan uiten maar vooral een dag met lotgenoten en het zien dat ze niet alleen zijn. Maar vooral een dag vol met plezier!

Want deze kinderen verdienen het om een keer één dag voor zichzelf te hebben.
Laten we het beschrijven als een uitlaatklep voor het kind waardoor ze (hopelijk) er weer even ‘tegenaan kunnen’.
Uiteraard een dag waarbij er ook kijk is vanuit de preventieve hulpverlening. Indien er een zorgelijke situatie blijkt te zijn, kan dit kind extra hulp aangeboden krijgen.

Het evenement

Deze dag staat in het teken van het kind. Deze kinderen en jongeren krijgen de volle aandacht, kunnen allerlei leuke dingen doen in de vorm van sportieve en creatieve workshops en uiteraard wordt er gezorgd voor een drankje en een hapje. Afsluitend wordt er een kleine disco georganiseerd waarbij ook de ouders en broertjes en zusjes mogen aansluiten. (Dit laatste is afhankelijk of het coronatechnisch mogelijk is).  Tijdens deze avond wordt het magazine van Chatime gelanceerd. 

De doelgroep

Deze dag is gericht op jonge mantelzorgers en schaduwkinderen tussen de 6 en 18 jaar uit de gemeente Breda. In Breda wonen circa 30.000 kinderen in deze doelgroep. De cijfers hierboven geven aan dat 20% hiervan onder de noemer jonge mantelzorger valt dus 6.000 kinderen in Breda. 

De samenwerking

Voor dit evenement is de samenwerking gevonden tussen Social Work, ChaTime en K!R Events. Een mooi initiatief neergelegd door een evenementorganisator bij een organisatie die bekend staat om haar preventieve hulpverlening. Zij omarmden het initiatief omdat ook zij hier potentie in zagen. Vervolgens sloot snel ChaTime aan, een partij die tussen de doelgroep staat.

Een mooie driehoek!

Stichting Social Work
Stichting Social Work Breda is een jonge en moderne organisatie waarbij de mens centraal staat. Zij richten zich op preventieve hulpverlening en bieden Bredase bewoners de mogelijkheid om mee te werken aan het oplossen van sociale vraagstukken die zich voordoen in de stad. Behalve dat zij zich hierdoor meer betrokken zullen voelen, komt dit ook ten goede van de sociale cohesie en de wijkveiligheid. Stichting Social Work Breda richt zich met name op jongeren, ouders en buurtbemiddeling. Met deze thema’s hebben wij ons de afgelopen 10 jaar op de Bredase sociale kaart neergezet.

ChaTime
In 2005 bedacht Lidia van Hooijdonk een magazine voor en door kinderen in Breda. Zij wil graag kinderen uit alle wijken, van verschillende culturen en achtergronden met elkaar in contact brengen. Media is het middel om het doel van ChaTime te bereiken. Inmiddels is ChaTime uitgebreid en maken zij filmpjes, vlogs & blogs en zijn zij actief op socialmedia.

K!R Events
K!R Events staat voor de organisatie op diverse vlakken binnen de maatschappelijke,- beurs- en congreswereld.
Buiten de zakelijke wereld wil ik graag betekenisvol werk gaan verrichten. Het liefst met/ bij mensen die het om welke reden dan ook nodig hebben. De doelgroep die ik hierboven heb beschreven spookt al jaren door mijn hoofd door ervaring in familiare kring. Vanuit deze gebeurtenis blijkt dat niet alle kinderen schadevrij uit bepaalde situaties komen. De aandacht gaat vaak naar de desbetreffende zieke persoon in de familie. Kinderen die hiermee te maken hebben, worden vaak ‘vergeten’ maar dragen een enorme last of zorg met zich mee.  

 

De resultaten vanuit het onderzoek zijn in hoofdlijnen hieronder uitgelicht.

Definitie

Jonge mantelzorgers zijn thuiswonende kinderen of jongeren tot 25 jaar die opgroeien met een langdurig zieke ouder, broer, zus of met een zieke opa en oma, die in de directe omgeving van het gezin woont en die intensieve zorg nodig heeft. Er kan sprake zijn van een lichamelijke ziekte of handicap, een psychische ziekte of verslavingsproblematiek. Hierdoor hebben zij vaak taken en verantwoordelijkheden die volgens onze huidige maatstaven niet passen bij hun leeftijd en ontwikkeling en hierdoor kan hun opvoeding verstoord raken.

De definitie is breed omdat niet wordt gesteld dat een jongere zorg-verantwoordelijkheid hoeft te hebben. De jonge mantelzorgers die hulp nodig hebben, zijn die jongeren die zorgtaken en verantwoordelijkheden hebben die negatieve gevolgen hebben op de ontwikkeling of hen belemmeren om volledig kind te zijn.

We spreken van een langdurig zieke ouder, broer of zus bij:

  • een of meer ernstige lichamelijke chronische ziekten of handicaps, zoals kanker, MS, CVA, reuma of een progressieve spierziekte;
  • een chronische psychiatrische aandoening, zoals depressie of schizofrenie;
  • een verstandelijke beperking;
  • een ernstige verslaving aan alcohol, drugs of andere middelen;
  • een combinatie van bovenstaande aandoeningen. [1]

Cijfers

In Nederland groeit ongeveer 20 procent van de kinderen en jongeren op met een langdurig zieke naaste. 3 procent van hen verleent intensieve hulp. Met de meerderheid van deze jongeren gaat het goed. Maar er is ook een deel kwetsbaar met de behoefte aan ondersteuning. Jonge mantelzorgers hebben vaak extra zorgtaken, maken zich zorgen om hun gezinslid of komen zelf zorg te kort. De term jonge mantelzorger is omstreden, met name omdat jonge mantelzorgers zich er niet in herkennen. Zij willen zijn als gewone kinderen die zich soms in een moeilijke situatie bevinden.

De zorgsituatie thuis, brengt ook positieve aspecten met zich mee. Zo ontwikkelen jonge mantelzorgers prosociaal gedrag: ze houden meer rekening met gevoelens van anderen, zijn meer bereid hulp te bieden aan en te delen met anderen. Dit neemt niet weg dat veel jonge mantelzorgers minder gunstig oordelen over hun psychische welzijn. Ze hebben vaker last van stress, heftige emoties, piekergedachten en depressieve gevoelens. Ook fysieke klachten komen bij jonge mantelzorgers voor, zoals vermoeidheid, slaaptekort, slaapproblemen, rugklachten of andere fysieke overbelasting. Ook hebben zij weinig of geen tijd voor huiswerk en afspreken met vrienden of vriendinnen.[2]

Jonge mantelzorgers hebben in vergelijking tot leeftijdsgenoten meer gezondheid- en psychische klachten. Zij maken meer gebruik van professionele hulp, zoals psychologische hulp.

Gevolgen van zorgtaken thuis

Volgens de onderzoekers hebben scholieren met een ziek gezinslid meer taken en verantwoordelijkheden in het huishouden. Het gaat om onder meer schoonmaken, een broertje of zusje helpen met huiswerk of persoonlijke verzorging van een ziek gezinslid. Vergeleken met scholieren zonder een ziek gezinslid besteden zij daar anderhalf keer zo vaak extra tijd aan (minstens 4 uur per week).

Voor kinderen en jongeren betekent de zorg voor of door een ziek gezinslid vaak een zware belasting en een grote verantwoordelijkheid. Daardoor komen ze onvoldoende toe aan zichzelf en hun eigen ontwikkeling. Dat kan leiden tot cognitieve en sociaal emotionele problemen als een leerachterstand, eenzaamheid, boosheid of opstandigheid.

Jonge mantelzorgers hebben een minder hoog studietempo en halen lagere cijfers. Ze overwegen vaker met hun opleiding te stoppen dan leeftijdsgenoten die geen mantelzorg verlenen. Jongvolwassenen maken ook andere studiekeuzes in verband met de mantelzorg. Ze kiezen bijvoorbeeld niet voor een opleiding in een andere stad.[3]

Risicofactoren

De risicofactoren hebben te maken met de kenmerken van het zieke gezinslid, het soort zorg dat de jonge mantelzorger geeft, kenmerken van de jonge mantelzorger zelf, kenmerken van het gezin en kenmerken van de omgeving en de samenleving.

Zo lopen kinderen met verslaafde ouders of ouders met psychische problemen groter risico om zelf dergelijke problemen te ontwikkelen. Ook hebben jonge mantelzorgers die persoonlijke verzorging en emotionele steun bieden een grotere kans op problemen. Jonge mantelzorgers die door de zorgsituatie veel huishoudelijke taken hebben, hebben minder tijd voor school, vrienden en vrije tijd. Zaken die voor hun ontwikkeling juist erg belangrijk zijn.[4]

Signalen waaraan je jonge mantelzorgers herkent:

  • Lichamelijke en emotionele klachten zoals stress, zorgen, vermoeidheid, onbegrip, angst en depressieklachten
  • Verslechterde schoolprestaties
  • Motivatie- en concentratieproblemen
  • Weinig tijd voor schoolwerk
  • Studievertraging
  • Minder tijd voor vrienden/vriendinnen, sport, school/studie en hobby’s
  • Missen emotionele steun
  • Te veel verantwoordelijkheid thuis
  • Te weinig aandacht en ruimte voor eigen problemen
  • Ontbreken van openheid.[5]

Wat hebben jonge mantelzorgers nodig?

Jonge mantelzorgers vinden begrip en een luisterend oor belangrijk, maar willen geen medelijden of te veel bemoeienis van anderen. Naast begrip staan bespreekbaar maken en je verhaal kwijt kunnen, maar niet problematiseren. Dit wordt gevolgd door: tijd voor jezelf hebben, rekening houden met de specifieke thuissituatie van de jonge mantelzorger, ontmoeten van jongeren die hetzelfde meemaken en praktische hulp, bijvoorbeeld met huishoudelijke taken.[6]

Jonge mantelzorgers geven aan dat zij behoefte hebben (gehad) om gezien te worden. Daardoor voelen zij zich minder eenzaam. Daardoor kunnen zij de zorgen die zij hebben delen. Dat lucht op en geeft soms nieuwe inzichten en oplossingen.

Zorgen voor voldoende praktische ondersteuning in een zorgintensief gezin is een belangrijke beschermende factor. Veelbelovend is de gezinsgerichte aanpak waarbij een open communicatie wordt gestimuleerd en er oog is voor de situatie van de jonge mantelzorgers. Vooral in combinatie met individuele ondersteuning van de jonge mantelzorgers. Denk daarbij bijvoorbeeld aan lotgenotencontact, waarbij ze ervaringen kunnen uitwisselen. Dit werkt positief op de manier waarop ze naar hun intensieve zorgsituatie kijken en hoe ze hiermee om gaan.[7]

[1] https://jongemantelzorg.nl/jmz-in-de-zorg/
[2] https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2020-06/Wat-werkt-bij-dossier-Wat-werkt-bij-de-ondersteuning-van-jonge-mantelzorgers.pdf
[3] https://avantsanare.nl/themas/jonge-mantelzorgers-kinderen-jongeren/
[4] https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2020-06/Wat-werkt-bij-dossier-Wat-werkt-bij-de-ondersteuning-van-jonge-mantelzorgers.pdf
[5] https://avantsanare.nl/themas/jonge-mantelzorgers-kinderen-jongeren/
[6] https://jongemantelzorg.nl/jmz-in-de-zorg/
[7] https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2020-06/Wat-werkt-bij-dossier-Wat-werkt-bij-de-ondersteuning-van-jonge-mantelzorgers.pdf